مراعات نظیر و تلمیح آرایه ادبی سال سوم انسانی

حجم فایل : 449.9 KB
نوع فایل : پاور پوینت
تعداد اسلاید ها : 14
بنام خدا آرایه ادبی سال سوم انسانی
مراعات نظیر ، تلمیح *تناسب :
آوردن واژه هایی از یک مجموعه است که با هم تناسب و ارتباط داشته باشند.
تناسب بین واژه ها می تواند از نظر جنس، نوع، مکان، زمان، همراهی و ... باشد. مثال : ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد / چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد
توضیح: مجموعه ای از گل ها را داریم: ارغوان ، سمن، نرگس، شقایق که تناسب و زیبایی را در شعر پدید آورده اند. مراعات نظیر سبب تداعی معانی است موجب تلاش ذهن می­شود در جست و جوی هم زاد، هر نوع تناسب به شرط آگاهی می­تواند یاد آور هم زاد باشد. مثال :
ز خاک من اگر گندم بر آید از آن گر نان پزی مستی فزاید.
خمیر و نا بنا دیوانه گردد تنورش بیت مستانه سر آید.
توضیح : نان، گندم، خمیر، نانبا و تنور واژه هایی هستند که با هم تناسب دارند. هر یک از واژه ها از طریق تداعی معانی واژه های همراه خویش را به ذهن شاعر فرا می خوانند و موسیقی معنوی شعر را ایجاد می کنند. مثالی دیگر:
مجنون رخ لیلی چو قیس بنی عامر فرهاد لب شیرین چون خسرو پرویزم توضیح: نام های مجنون، لیلی، قیس بنی عامر، فرهاد، شیرین ، خسرو پرویز همه نام های قهرمانان یک داستان هستند. این تناسب نام ها زیبایی می­آفرینند. دو نکته:
مراعات نظیر بیش تر از هر آرایة دیگری در شعر و نثر فارسی به کار رفته است.
آرایة مراعات نظیر (تناسب) ممکن است بین دو کلمه یا بیشتر اتفاق بیفتد. *تلمیح:
در لغت به معنی « به گوشة چشم اشاره کردن» است.
در اصطلاح بدیع آن است که گوینده در ضمن کلام خویش به آیه ، حدیث ، داستان، واقعة تاریخی، اساطیری و افسانه ای اشاره می­کند. مثال: بیستون کندن فرهاد نه کاری است شگفت/شورشیرین به سرهر که فتد کوه کن است
توضیح: اشاره دارد به داستان فرهاد و شیرین و سنگ تراش های فرهاد در عشق شیرین.
ارزش تلمیح به میزان تداعی ای بستگی دارد که از آن حاصل می­شود. مثال: گفت آن یار کزو گشت سردار بلند / جرمش این بود که اسرار هویدا می­کرد.
توضیح: اشارة شاعرانة حافظ داستان بر دار کردن حسین بن منصور حلاّج را برای خواننده تداعی می­کند و از این تداعی لذّت می­برد.
هر قدر اسطوره ها و داستان های مورد اشاره لطیف تر باشنت تلمیح تداعی لذّت بخش تری را به وجود می آورد. مثال: ما قصة سکندر و دارا نخوانده ایم / از ما به جز حکایت مهر و وفا نپرس توضیح: در مصراع اول نام اسکندر و ماجراهای نبرد اسکندر مقدونی و داریوش سوم را تداعی می­کند. در مصراع دوم مهر و وفا یاد آور عشق و دوستی است و نام داستانی عاشقانه نیز بوده که قهرمانانش «مهر» و «وفا» بوده اند دانستن این اشارة باریک ، لذت هنری بیش تری را به دنبال دارد. دو نکته:
لازمة بهره مندی از تلمی...